AMUDARYO TUMAN XALQ TALIMI MUASSASALARI FAOLIYATINI METODIK TA'MINLASH VA TASHKIL ETISH BO'LIMINING RASMIY SAYTI

Amudaryo tumani haqida

AMUDARYO TUMANI – Qoraqalpog`iston Respublikasi tarkibidagi tuman. 1957 yil 18 dekabrda tashkil etilgan. Amudaryo tumani shimolda Nukus tumani, sharqda Xorazm viloyatining Gurlan tumani, janubda hamda g`arbda Turkmanistonning Gubadog tumani bilan chegaradosh. Maydoni 1,02 ming km2. Aholisi 175.3 ming kishi. 

Tabiati.  Amudaryo tumani relyefi, asosan, tekislikdan iborat. Amudaryoning chap sohili bo`ylab Jumurtov tizmasi joylashgan. Iqlimi keskin kontinental. Yanvarning o`rtacha temperaturasi — 16, — 2G, iyulniki +27  + 32°. Yiliga o`rtacha 100 — 110 mm yog`in tushadi. Amudaryo tumanida Qipchoqarna, Mang`itarna, Qilichniyozboyarna kanallari, Qorako`lyop, Bog`yop, Seityop, Oqoltin, Alieliyop, Eshonyop, Sho`ryop, Xalimbegyop, Uyshinyop, Qumyop, Chatli-yop, Qizilyop, Qulotyop, Cho`rchiyop, Qirqarkanyop, Xorazmyop, Quyi Tuvlig`ayop, Jumuryop, Oltinyop, Toshyop, Alimboyyop, Qoraqalpoqyop, Bo`zsuv ariqlari bor. Bu kanal va ariqlar barcha xo`jalik yerlarini suv bilann ta'minlaydi. Yerlarni sho`rlanish va botqoqlanishdan saqlash maqsadida kollektorlar qurilgan. Tuman xududidagi Shaharsafo, O`rkako`l, Qoracho`tal, Choyko`l, Tuzloq, Tojikalko`l, Baytuko`l, Uzunko`l, Sarichnugulko`l, Oqseytbobo va Otajon ko`llarida baliq, o`rdak va boshqa qushlar ko`p. Ko`llardagi qamish va yakandan qurilish materiali sifatida foydalaniladi. Tuman hududi, asosan, soz va qumloq tuproqli bo`lib, tol, terak, tut, gujum, qaramon, to`rang`il, oqbosh, yantoq, ajriq, pechak, sho`ra, qamish, chirmovuq, semizo`t, yakan, otquloq va boshqa o`sadi. Qobon, shoqol, bo`ri, kemiruvchilardan sichqon, kalamush, qushlardan qirgovul, o`rdak, g`oz, qarg`a, zog`cha, chumchuq, ko`kquton, kaptar, qumri, ko`kqarga, sariq chumchuq, to`rg`ay va boshqa yashaydi.

 

Aholisi, asosan, o`zbeklar, qoraqalpoq, qozoq, turkman, qirg`iz, rus, tatar, koreys, tojik va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 1 km2 ga o`rtacha 132 kishi to`gri keladi (1999 yil).

 

Xo`jaligi ko`p tarmoqli. Sanoat korxonalaridan Mangit paxta tozalash, gisht zavodlari, maishiy xizmat kombinati, Mangit ip-yigiruv va tikuvchilik kombinatlari, Qoraqalpog`istonda eng yirik xo`jaliklararo qurilish boshqarmasi va 3 tuzatish-qurilish tashkilotlari va yirik qurilish tashkilotlari bor. Amudaryo tumani Taxiatosh GRES energiyasidan foydalanadi.

 

Qishloq xo`jaligining asosiy tarmoqlari paxtachilik, pillachilik, bog`dorchilik, sabzavotchilik, chorvachilikdir. Keyingi yillarda baliqchilik ham yo`lga qo`yilmoqda. "Amu TV" tuman televideniesi faoliyat yuritadi.  «Taraqqiyot ko`zgusi» tuman gazetasi 1934 yildan chiqadi (adadi 5000). 

 

 

Amudaryo tumani haqida fotosuratlar

 

(Rasmlarni kattalashtirib ko`rish uchun surat ustiga sichqonchani olib borib cherting)

 

Bobur ovuli (6-sonli maktab va Melioratsiya kolleji) 

 

 

Amudaryo daryosi bo`yidagi tarixiy Gaur qal`asi 

 

 

 

Amudaryo daryosi bo`yidagi Qoratov posyolkasi 

 

 

 

Bobur ovulidagi paxta dalasi 

 

 

 

 

Amudaryo tuman hokimligi

 

 

 

 

 

Xorazm viloyatidan kirishdagi darvoza

 

 

 

 

 

 

 

 

Chilpiq qishki ko`rinishi (janub tomondan) 

 


Sana: 2014-02-26


Daftar hoshiyasidagi bitiklar

Ona yosh edi. Ona navjuvon edi. Bola g’or edi, bola go’dak edi... Kunlarning birida onabola qishloqqa –uzoq qarindoshlarinikiga boradigan bo’lishdi. Ona qaddini g’oz tutib, tez-tez yurib borar, bola esa alang-jalang qilib atrofdagi manzaralarni tomosha qilar edi. Qishloq guzarida yarmini yashin uchirib ketgan bahaybat chinor bor ekan. Bola daraxtni ko’rib angrayibqoldi: chinorning tarvaqaylab o’sgan shoxida supradek kattakon uya qorayib ko’rinar, uyada esa oyog’i, tumshug’i uzun bir qush turar edi. Bola mo’jiza ko’rgandek taqqa to’xtab qoldi. - Anavi nima, oyi?- dedi o’sha tomondan ko’z uzmay. -Laylak, o’g’lim, laylak!- ona o’g’lining boshini silab qo’ydi. – Yura qol, jonim. Bola hech qachon bunaqa qushni ko’rmagan edi. Qush negadir bir oyoqlab turardi. U yana to’xtab qoldi. -Nima u, oyi? –dedi tag’in chinor uchiga ko’z tikib. -Laylak, o’g’lim, laylak. - Nimaga bir oyoqda turibdi? Ona kuldi: - Bir oyog’i charchagandir-da. Yura qol, jonim. Bola hech qachon bunaqa qushni ko’rmagan edi. Qush negadir bo’ynini cho’zib tumshug’ini osmonga qaratib silkitar, shunda “tarak-tarak” degan ovoz eshitilardi. Bola tag’in to’xtab qoldi. - Nima o’zi u, oyi? Uning ko’zlarida quvonch bor edi. Hayrat bor edi. Ona shoshib turardi. Mingta yumushi bor edi. Hali shaharga qaytishi kerak. -Laylak dedim-ku, jinnivoy,- deb ohista egilib, o’g’lining yuzidan o’pdi. – senga salom beryapti-da. Ona yosh edi. Ona navjuvon edi. ... Oradan o’ttiz besh yil o’tdi. Bola yigit bo’ldi. Ona keksayib qoldi. Oyog’idan mador, ko’zidan nur ketdi. Kunlardan birida ona-bola ittifoqo yana o’sha qishloqqa borib qoldilar. Yigit qaddini g’oz tutib tez-tez yurib borar, ona esa toliqqan oyoqlarini, og’ir-og’ir ko’tarib bosgancha harsillab kelardi. Guzardagi yarmini yashin uchirib ketgan chinor hali ham bor ekan. Buni qarangki, chinorning tarvaqaylab o’sgan shoxida hamon supradek kattakon uya qorayib ko’rinar, uyada esa oyog’I, tumshug’i uzun laylak turardi. Yigit laylakka bir qarab qo’ydiyu qadamini tezlatdi. Orqada kelayotgan ona nursizlanib qolgan ko’zlarini chinorga, chinor shoxida qorayib turgan uyaga tikdi. Shoxda osilib turgan narsa ko’ziga g’alati ko’rindi. - Anavi nima, o’g’lim? – dedi to’xtab. -Laylak, oyi, laylak! Ona yaxshi eshitmadi. Uch-to’rt qadam yurib yana to’xtab qoldi. Savatdek narsa ichida bir nima oqarib ko’rinyapti. Qiziq... -Nima, o’g’lim? – dedi ko’zlarini pirpiratib. O’gil taqqa to’xtadi. G’ashi keldi. O’zi shoshib turibdi: mingta ishi bor! Odam qariganidan keyin ezma bo’lib qolarkan-da! -Laylak! –dedi jerkib. –Laylak deyapman-ku, karmisiz! Shunday dedi-yu, jahl bilan tez-tez yurib ketdi. Nachora, yigit yosh, yigit navqiron. Uning yumushi ko’p. hali shaharga qaytishi kerak… Uning yumushi ko’p. hali shaharga qaytishi kerak… Uning g’or, go’dak bolalari bor…

O'tkir Hoshimov

Savolnoma

Saytda qanday mavzuda ma'lumotlar berilishini istardingiz?